Ағылшын тіліндегі кітаптарды түпнұсқада оқу: неден бастау керек
Ағылшынша оқуды сүйікті романыңыздың түпнұсқасынан емес, өз деңгейіңізге сай кітаптан бастаған жөн: B1-ге дейін — бейімделген басылымдардан, B1-ден — Роальд Даль сияқты қарапайым түпнұсқалардан, B2-ден — қазіргі заманғы проза мен классикадан. Таңдаудың басты ережесі — беттегі мәтіннің бәрі дерлік түсінікті болуы керек, ал бейтаныс сөздер бес-оннан аспауы тиіс.
Сонда оқу сөздікпен жұмбақ шешуден рахатқа айналады, ал онымен бірге сөздік қор, грамматика және ағылшынша шын мәнінде қалай жазатынын түсіну де өседі.
Ағылшынша не үшін оқу керек
Оқулық ережелер мен негізгі лексиканы береді. Кітап тілді қозғалыста көрсетеді: сөздер бір-бірімен қалай тіркеседі, диалог қалай құрылады, бір ой әңгімеде және сипаттамада қалай естіледі.
- Сөздер контексте есте қалады. reluctant сөзін үш түрлі көріністе кездестірсеңіз, оны сөздіктегі бір жолдан гөрі жақсырақ түсінесіз.
- Грамматика үйреншікті болады. Жүз шақты беттен кейін Past Perfect жаттанды ереже болудан қалып, табиғи естіле бастайды.
- Жылдамдық артады. Бұл құжаттармен жұмыста да, емтихандарда да керек: IELTS-те оқылымға (Reading) ұзын мәтіндері бар үш бөлімге 60 минут беріледі.
- Бұл жай ғана жағымды. Жаттығуды емес, қызықты оқиғаны тұрақты оқу әлдеқайда оңай.
Шамаңызға сай кітапты қалай таңдауға болады
Шет тілінде оқуды зерттеушілердің пікірі бір: еркін оқу үшін мәтіндегі сөздердің 95–98%-ын түсіну керек. Кәдімгі кітап бетінде шамамен 300 сөз бар, яғни бейтаныс сөздер 6–15-тен аспауы керек.
Кітапты бес саусақ ережесі бойынша бір минутта тексеруге болады:
- Кітапты ортасындағы кез келген беттен ашыңыз.
- Оқи отырып, түсінбеген әр сөзге бір саусақтан бүгіңіз.
- Беттің соңына жеттіңіз де, 0–2 саусақ бүктіңіз — тым оңай, бірақ демалып оқуға жарайды. 3–4 — сіздің деңгейіңіз. 5 және одан көп — әзірге ерте: кітапты жарты жылға қоя тұрыңыз.
Деңгейіңізді білмесеңіз, осыдан бастаңыз: деңгейді анықтайтын тегін тест шамамен 10 минут алады. A1–C2 әріптерінің не білдіретіні «Ағылшын тілінің A1–C2 деңгейлері» мақаласында толық талданған.
Бейімделген кітаптар: оқу осыдан басталады
Бейімделген кітап — шектеулі сөздікпен және қарапайым грамматикамен қайта баяндалған белгілі оқиға. Мұндай басылымдар сериялап шығады, деңгейі әдетте мұқабада, көбіне CEFR шкаласы бойынша көрсетіледі.
| Серия | Ол туралы не білу маңызды |
|---|---|
| Oxford Bookworms Library | Oxford University Press баспасы. Starter-ден Stage 6-ға дейінгі деңгейлер, классика және қазіргі заманғы оқиғалар |
| Penguin Readers | Классика мен белгілі фильмдердің бейімделген нұсқалары, деңгейлері CEFR шкаласы бойынша белгіленген |
| Cambridge English Readers | Тіл үйренушілерге арнайы жазылған төл оқиғалар |
| Macmillan Readers | Детективтер, шытырман оқиғалар, классика; көп кітаптың аудионұсқасы бар |
JUST SPEAK IT курстарында оқитын English File оқулықтарын да Oxford University Press шығарады — сондықтан Bookworms кітаптары мен сабақтардағы лексика көп жағынан сәйкес келеді.
Бейімделген кітаптарды кейде «бұл нағыз ағылшын тілі емес» деп сынайды. Бірақ A1–A2 деңгейлерінде түпнұсқаны оқу әлі қиын, сондықтан таңдау бейімделген кітап пен түпнұсқаның арасында емес, бейімделген кітап пен мүлде оқымаудың арасында тұрады.
Әр деңгейде қандай кітап оқу керек
Мұндағы деңгейлер — қатаң шекара емес, бағдар ғана. Бір кітап біреуге оңай, біреуге қиын болуы мүмкін: көп нәрсе тақырыптың сізге қаншалықты қызық екеніне байланысты.
| Деңгей | Не оқу керек | Мысалдар |
|---|---|---|
| A1 | Бастапқы сатылардағы бейімделген кітаптар, суретті балалар кітаптары | Oxford Bookworms Starter және Stage 1; Green Eggs and Ham (Dr. Seuss) — бүкіл кітап 50 сөзге құрылған |
| A2 | Екінші-үшінші сатыдағы бейімделген кітаптар, комикстер, қарапайым балалар кітаптары | Bookworms Stage 2–3; Diary of a Wimpy Kid (Jeff Kinney) — суреттері мен жанды ауызекі фразалары бар күнделік |
| B1 | Алғашқы түпнұсқалар: балалар мен жасөспірімдер прозасы, шағын повестер | Charlie and the Chocolate Factory және Matilda (Roald Dahl), Holes (Louis Sachar), Wonder (R. J. Palacio), Harry Potter and the Philosopher’s Stone |
| B2 | Тілі түсінікті қазіргі заманғы проза, детективтер, көлемі шағын классика | Animal Farm (George Orwell), Of Mice and Men (John Steinbeck), The Old Man and the Sea (Ernest Hemingway), And Then There Were None (Agatha Christie), The Curious Incident of the Dog in the Night-Time (Mark Haddon) |
| C1 | Классика, күрделі қазіргі заманғы проза, нон-фикшн | 1984 (George Orwell), The Great Gatsby (F. Scott Fitzgerald), Never Let Me Go (Kazuo Ishiguro), Pride and Prejudice (Jane Austen), The Picture of Dorian Gray (Oscar Wilde) |
Бірер ескерту. Роальд Дальдың The BFG кітабында алып ойдан шығарылған тілде сөйлейді — күлкілі, бірақ жаттығу үшін Matilda кітабынан бастаған дұрыс. Джейн Остин мен Диккенс сияқты XIX ғасыр классикасы сенімді C1 деңгейіне де қиын: сөйлемдері ұзын, көп сөз әлдеқашан қолданыстан шығып қалған. Көлемі сондай қазіргі заманғы роман әлдеқайда жеңіл оқылады.
Әр деңгейдің жаттығулары мен өз бетінше оқуға арналған материалдар Білім қорында жиналған: мысалы, A2, B1 және B2 деңгейлеріне арналғандары.
Пайдасы болуы үшін қалай оқу керек
Күн сайын аздап
Күніне жиырма минут жексенбідегі үш сағаттан көбірек пайда береді. Оқуды үйреншікті ісіңізге байлаңыз: метродағы жол, кешкі шай, ұйықтар алдындағы он минут.
Әр сөзді аудармаңыз
Ең жиі қате — әр бейтаныс сөзге тоқтай беру. Екі беттен кейін сюжет жоғалады, ал бір аптадан кейін оқуға деген ынта да жоғалады. Ереже қарапайым: сөз не болып жатқанын түсінуге кедергі келтірмесе, әрі қарай оқи беріңіз. Көбіне мағынасы бір абзацтан кейін контекстен-ақ түсінікті болады.
Қызықтыны таңдаңыз
Детектив, фэнтези, бизнес не спорт туралы кітап — бәрібір. Іш пыстыратын «пайдалы» кітап жиырмасыншы бетте тасталады, ал қызықты кітапты әр жолында бірер бейтаныс сөз болса да соңына дейін оқып шығасыз.
Бұрын оқығаныңыздан бастаңыз
Орыс не қазақ тілінде оқыған таныс оқиға — алғашқы түпнұсқаға жақсы таңдау: сюжетті білесіз, бар күшіңіз тілге жұмсалады. Көпшілік осылай «Гарри Поттерден» бастайды.
Бір мезгілде тыңдап, оқыңыз
Мәтінмен қатар тыңдалған аудиокітап сөздерді дұрыс айтуға үйретеді және кідіріп қалмауға көмектеседі: диктордың дауысы сізді әрі қарай жетелейді. Көптеген бейімделген сериялардың аудиосы кітаппен бірге сатылады.
Қайта оқыңыз
Оқылған тарауға бір аптадан кейін қайта оралу ойлағаннан да пайдалы: алғашқыда бейтаныс көрінген сөздер енді танылады, бұл анық байқалады.
Жаңа сөздермен не істеу керек
Әр бейтаныс сөзді жазып алу — ешкім ашпайтын жүз беттік дәптерге апаратын жол. Басқа тәсіл жұмыс істейді.
- Сөздіктен бәрін қатарынан қарамаңыз. Тек онсыз мағына түсініксіз болатын сөзді немесе үшінші рет кездескен сөзді қараңыз. Автор қайталап отырса — ол маңызды.
- Сөзді емес, тіркесті жазып алыңыз. decision емес, make a decision. afraid емес, afraid of the dark. Сонда сөздің немен тіркесетінін бірден есте сақтайсыз.
- Өзіңізді шектеңіз. Бір тарауға бес–он сөз — жеткілікті. Одан көбі бәрібір есте қалмайды.
- Аралық қалдырып қайталаңыз. Келесі күні, үш күннен кейін, бір аптадан кейін. Бұған аралықпен қайталау қосымшаларындағы карточкалар жарайды.
- B1-ден бастап ағылшынша түсіндірме сөздікті қолданып көріңіз. reluctant — not wanting to do something деген түсіндірме аудармадан жақсырақ есте қалады және тілді де жаттықтырады.
- Сөзді өзіңіз қолданыңыз. Хабарламада, әңгімеде, сабақта. Кем дегенде бір рет айтқан сөзіңіз сізбен ұзақ қалады.
JSI онлайн платформасында кірістірілген сөз аудармасы және төрт режимді сөз жаттықтырғышы бар — кітаптардан алынған лексиканы сонда жинап, сабақ арасында қайталау ыңғайлы. Онлайн сабақтар Алматыда тұрмасаңыз немесе үйден оқығыңыз келсе қолайлы.
Қағаз, электронды кітап әлде аудио
| Формат | Артықшылықтары | Кемшіліктері |
|---|---|---|
| Қағаз кітап | Хабарламалар алаңдатпайды, белгі қою ыңғайлы | Сөздікті бөлек ашу керек |
| Электронды кітап | Сөзді басқанда аудармасы шығады, қаріпті үлкейтуге болады | Телефоннан оқысаңыз, алаңдап кету оңай |
| Аудиокітап | Тыңдап түсінуді жаттықтырады, жолда тыңдауға болады | Түсініксіз жерге қайта оралу қиын |
Ең жақсы нұсқа — күн сайын қолданатыныңыз. Көпшілік екеуін қатар пайдаланады: үйде электронды кітаптан оқиды, ал жолда сол тарауды тыңдайды.
Оқуды енді бастағандардың жиі қателері
- Тым қиын алғашқы кітап. A2 деңгейінде 1984 романын алу — ағылшынша оқу «сізге арналмаған» деген шешімге келудің ең сенімді жолы. Қажет сияқты көрінгеннен бір саты төменнен бастаңыз.
- Әр сөзде сөздік ашу. Оқу аудармаға айналады, он беттен кейін бәрін тастағыңыз келеді.
- Күштеп оқу. Кітап үш-төрт тараудан кейін де қызықтырмаса, басқасын алыңыз. Сіздің деңгейіңізге сай кітап мыңдап саналады.
- Тек көзбен оқу. Оқығаныңызды ара-тұра дауыстап айтып беріп тұрған жөн: сонда сөздер «танимын» деңгейінен «айта аламын» деңгейіне өтеді.
- Жылдам нәтиже күту. Алғашқы өзгерістер әдетте бір ай тұрақты оқығаннан кейін байқалады: бет тезірек оқылады, бейтаныс сөздер азаяды.
Оқу және сөйлеу
Оқу сөздік қор мен мәтінді түсінуді жақсы дамытады, бірақ өздігінен сөйлеуге үйретпейді. Кітаптағы сөздер оларды қолдана бастағанда ғана сөйлеуге ауысады. Сондықтан оқу сөйлеу практикасымен бірге жақсы нәтиже береді: оқылған тарауды талқылау, сюжетті айтып беру, кейіпкер туралы пікірталас.
JUST SPEAK IT топтарында әр сабақта сөйлесеміз — Алматыдағы филиалдарда да, онлайн да. Ал сүйікті кітабыңызды ағылшынша талқылауға JSI оқушыларына арналған жексенбілік Speaking Club (сөйлесу клубы) кездесуі бар.
Қысқаша
- Сүйікті романыңыздың түпнұсқасынан емес, өз деңгейіңізге сай кітаптан бастаңыз.
- B1-ге дейін — бейімделген сериялар: Oxford Bookworms, Penguin Readers, Cambridge English Readers, Macmillan Readers.
- B1-ден бастап — қарапайым түпнұсқалар: Роальд Даль, Holes, Wonder, алғашқы «Гарри Поттер».
- Бес саусақ ережесі: бетте 5 не одан көп бейтаныс сөз болса — кітап әзірге қиын.
- Әр сөзді аудармаңыз, тіркестерді жазып алыңыз, аралықпен қайталаңыз.
Деңгейіңізге және қай кітаптан бастау керегіне сенімсізсіз бе? Деңгейді анықтайтын тегін тесттен өтіңіз — шамамен 10 минут, тіркелусіз.
