Ағылшын тіліндегі a, an, the артикльдері: ережелер, мысалдар, жаттығулар
a (an) артиклі «әлдебір, көптің бірі» дегенді, ал the — «дәл сол, қайсысы екені түсінікті» дегенді білдіреді. I saw a dog — мен әлдебір итті көрдім. The dog was huge — мен жаңа ғана айтқан сол ит өте үлкен еді. a мен an арасындағы таңдау келесі сөздің әрпіне емес, бірінші дыбысына байланысты: a cat, an apple, an hour, a university.
Қазақ тілінде де, орыс тілінде де артикль жоқ, сондықтан оны оңай түсіріп алуға болады, ал онсыз ағылшынша сөйлеу жеделхат сияқты естіледі: I am student, I live in flat. Жақсы жаңалық: негізгі ережелер көп емес, қалғаны он шақты тұрақты тіркеске сүйенеді.
a / an белгісіз артиклі
A мен an — бір сөз, тарихи тұрғыдан ол one («бір») сөзінен шыққан. Сондықтан ол тек жекеше түрдегі саналатын зат есімнің алдына қойылады: a book, an idea. Көпше түрдің (books) және саналмайтын сөздердің (water, advice, information) алдында ол болмайды.
a / an қашан керек
| Жағдай | Мысал |
|---|---|
| Зат немесе адам алғаш рет аталады | I bought a new phone yesterday. |
| Көптің бірі, қайсысы екені маңызды емес | Can I borrow a pen? |
| Мамандық, рөл, кім екені | She’s an engineer. He’s a student. |
| Сипаттама: зат қандай | It’s a beautiful city. |
| Жиілік пен баға: «аптасына», «келісі» | twice a week, 500 tenge a kilo |
| Лепті сөйлемдерде what және such сөздерінен кейін | What a day! She’s such a nice person. |
Мамандық — ең жиі қателесетін жер. Қазақша «Мен студентпін», ал ағылшынша міндетті түрде I’m a student.
A әлде an: дыбыс шешеді
Ереже біреу: an — дауысты дыбыстың алдында, a — дауыссыз дыбыстың алдында. Жазылуына емес, айтылуына қараңыз.
| an — дауысты дыбыс | a — дауыссыз дыбыс |
|---|---|
| an apple, an orange, an idea | a car, a dog, a teacher |
| an hour — h оқылмайды [ˈaʊə] | a house — h оқылады |
| an honest man | a horse |
| an MBA — [em] деп оқылады | a university — [ju:] деп оқылады |
| an FBI agent — [ef] | a European country — [jʊə] |
| an X-ray — [eks] | a one-way ticket — [wʌn] |
u- және eu- әріптерінен басталатын сөздер көбіне [j] дыбысынан басталады, сондықтан олардың алдында a қойылады: a user, a uniform, a useful tip. Бірақ an umbrella, an uncle — онда [ʌ] дыбысы.
the белгілі артиклі
The артиклі that («сол») сөзінен шыққан. Ол сөйлеушіге де, тыңдаушыға да нақты не туралы сөз болып жатқаны түсінікті болғанда қойылады. Кез келген зат есіммен қолданылады: жекеше және көпше түрде де, саналмайтын сөздермен де.
| Жағдай | Мысал |
|---|---|
| Екінші рет аталуы | I bought a phone. The phone is great. |
| Не туралы сөз болып жатқаны жағдаяттан түсінікті | Close the door, please. (осы бөлмедегі есік) |
| Зат өз түрінде жалғыз | the* sun, the moon, the internet, the* world |
| Асырмалы шырай | It’s the best café in Almaty. |
| Реттік сан есімдер | the* first time, the* second floor |
| Сөзден кейінгі нақтылау | the* book on the table, the* man I told you about |
| Музыкалық аспаптар | She plays the piano. |
| Тегі бойынша бүкіл отбасы | the Smiths — Смиттер отбасы |
| Белгісі бойынша адамдар тобы | the* rich, the young, the* elderly |
| Тұрақты сөздер | the* same, the only, the* next day |
the қалай оқылады
Дауыссыз дыбыстың алдында — [ðə]: the book, the university. Дауысты дыбыстың алдында — [ði]: the apple, the hour. Жылдам сөйлегенде көп тіл иелері оларды ажыратпайды, бірақ оқу барысында айырмашылық естіледі, оны сақтаған жөн.
Нөлдік артикль: ештеңе қоймау керек кезде
Кейде дұрыс артикль — ешқандай артикль қоймау. Негізгі жағдайлар мыналар.
Жалпы мағынадағы көпше түр мен саналмайтын сөздер. I like cats — жалпы мысықтарды жақсы көремін. Water is important — су деген нәрсенің өзі. Music makes people happy. Салыстырыңыз: The cats next door are noisy — көршінің нақты мысықтары.
Есімдер, қалалар, елдердің көбі, құрлықтар: Aliya, Almaty, Kazakhstan, Europe, Asia.
Апта күндері, айлар, мерекелер, жылдар: on Monday, in May, at Christmas, in 2026.
Тамақтану: have breakfast, have lunch, have dinner. Бірақ сипаттама болса, артикль қайта оралады: We had a great dinner.
Тілдер мен мектеп пәндері: I speak English. She studies maths. Бірақ the English language.
Спорт және ойындар: play football, play chess, play tennis. Аспаптармен салыстырыңыз: play the guitar.
by сөзімен келетін көлік: by bus, by car, by plane. Бірақ in the car, on the bus.
Мақсатына қарай баратын орындар: go to school, go to work, go to bed, be in hospital, go to university. Егер адам ғимаратқа басқа себеппен барса, артикль пайда болады: My mom went to the school to talk to the teacher.
Тұрақты тіркестер
Көп тіркесті әр жолы ережеден шығарғаннан гөрі тұтастай жаттап алған оңай.
| a / an артиклімен | the артиклімен | Артикльсіз |
|---|---|---|
| a lot of — көп | in the morning / afternoon / evening | at night — түнде |
| a few, a little — бірнеше, аздап | at the moment — қазір | at home — үйде |
| have a good time — уақытты жақсы өткізу | in the end — ақырында | at work — жұмыста |
| in a hurry — асығыс | on the left / right — сол жақта / оң жақта | by mistake — қателесіп |
| have a look — көз салу | go to the cinema / theatre | on time, in time — уақытында |
| a couple of — бір-екі | by the way — айтпақшы | last week, next year |
| once a week — аптасына бір рет | all the time — үнемі | on foot — жаяу |
| What a pity! — Өкінішті-ай! | tell the truth — шындықты айту | watch TV — теледидар көру |
in the morning және at night жұбына назар аударыңыз: біріншісінде артикль бар, екіншісінде жоқ. Мұнда қисын іздеудің қажеті жоқ — солай қалыптасқан.
Атаулармен келетін артикльдер: елдер, өзендер, таулар
Бұл — бөлек тақырып, мұндағы ережелерді тізім ретінде жаттап алған оңай.
| the артиклімен | Артикльсіз |
|---|---|
| Өзендер: the Ili, the Thames, the Nile | Қалалар: Almaty, London |
| Теңіздер мен мұхиттар: the Caspian Sea, the Pacific | Елдердің көбі: Kazakhstan, France, Japan |
| Тау жоталары: the Alps, the Tian Shan | Жеке шыңдар: Everest, Mount Elbrus |
| Аралдар шоғыры: the Maldives, the Canaries | Жеке аралдар: Bali, Cyprus |
| Шөлдер: the Sahara, the Gobi | Көлдер: Lake Balkhash, Lake Baikal |
| Атауында Republic, Kingdom, States сөздері бар елдер: the USA, the UK, the Republic of Kazakhstan | Құрлықтар: Asia, Europe |
| Көпше түрдегі елдер: the Netherlands, the Philippines | Көшелер мен даңғылдар: Dostyk Avenue, Oxford Street |
| Мұражайлар, театрлар, қонақүйлер: the Louvre, the British Museum | Әуежайлар мен вокзалдар: Heathrow |
Кеңес: атауда «біріктіретін» сөз — Republic, Kingdom, States, Islands — болса немесе атау көпше түрде тұрса, the керек екені сөзсіз дерлік. Сондықтан Kazakhstan, бірақ the Republic of Kazakhstan; America, бірақ the USA.
Жиі кездесетін қателер
| ❌ Қате | ✅ Дұрысы | Неге |
|---|---|---|
| I’m student. | I’m a student. | Мамандық, рөл — a артиклімен |
| She studies at an university. | She studies at a university. | university [j] дыбысынан басталады |
| I waited for a hour. | I waited for an hour. | h оқылмайды |
| Can you give me an advice? | Can you give me some advice? немесе a piece of advice деген дұрыс | advice — саналмайтын зат есім |
| The life is beautiful. | Life is beautiful. | Жалпы өмір — артикльсіз |
| I play the football. | I play football. | Спорт — артикльсіз |
| She is best student. | She is the best student. | Асырмалы шырай — the артиклімен |
| I live in USA. | I live in the USA. | States — the артиклімен |
| I went to the bed at 11. | I went to bed at 11. | Ұйықтау, мақсатына қарай — артикльсіз |
Артикльдерді еркін меңгерген болсаңыз, келесі қадам — етістік шақтары. Он екі шақтың кестесі бар шолуы — «Ағылшын тіліндегі барлық шақтар» мақаласында.
Өзіңізді тексеріңіз
a, an, the артикльдерінің бірін қойыңыз немесе артикль керек болмаса, сызықша (—) қойыңыз.
- My sister works as ___ engineer.
- It took me ___ hour to get home.
- He studies at ___ university in Almaty.
- I usually have ___ breakfast at seven.
- Can you open ___ window, please? It’s hot in here.
- Daniyar plays ___ guitar really well.
- Last summer we went hiking in ___ Alps.
- My cousin lives in ___ USA, and I live in ___ Kazakhstan.
- This is ___ best day of my life!
- I bought a new jacket. ___ jacket was on sale.
Жауаптар
1 — an engineer (мамандық, дауысты дыбыс). 2 — an hour (h оқылмайды). 3 — a university ([j] дыбысы). 4 — — (тамақтану артикльсіз). 5 — the window (қай терезе екені жағдаяттан түсінікті). 6 — the guitar (музыкалық аспап). 7 — the Alps (тау жотасы). 8 — the USA, — Kazakhstan. 9 — the best (асырмалы шырай). 10 — The jacket (екінші рет аталуы).
Артикльдерде шатаспаудың жолы
Артикльдер — ережесін бір кеште түсінуге болатын, ал автоматизм тек тәжірибемен келетін жағдай. Әр a мен the туралы ойланып тұрғаныңызда, әңгіме алға кетіп қалады.
- Сөздерді бірден артиклімен жаттаңыз. apple емес, an apple; sun емес, the sun. Сонда ереже сөзбен бірге есте қалады.
- Тіркестерді тұтастай жаттаңыз: in the morning, at night, go to bed, play the piano. Бұл ережені сөйлеп тұрып шығарғаннан тезірек.
- Оқыңыз және байқаңыз. Ағылшынша мәтіннен бір абзац алып, барлық артикльдің астын сызыңыз. Бір-екі аптадан кейін заңдылықтарды кестесіз-ақ көре бастайсыз.
- Сөйлеңіз. Артикльдегі қате сізді түсінуге сирек кедергі келтіреді, сондықтан соның кесірінен үндемей қалудың қажеті жоқ. Қатемен айтып, дұрысын естіген жақсы.
Етістіктің негізгі формалары әлі де сұрақ туғызса, «Present Simple: негіздері» мақаласынан бастаңыз. Ал ережелер жанды сөйлеуге айналуы үшін әңгіме керек: JUST SPEAK IT топтарында онымен алғашқы сабақтан бастап айналысады — Алматыдағы филиалдарда немесе кез келген қаладан онлайн.
Жиі қойылатын сұрақтар
an артиклі қашан, ал a қашан қойылады?
An дауысты дыбыстан басталатын сөздің алдына, a — дауыссыз дыбыстан басталатын сөздің алдына қойылады. Әріп емес, айтылуы шешеді: an hour, бірақ a university.
hour сөзі дауыссыз әріптен басталса да, неге an hour дейді?
Өйткені hour сөзіндегі h әрпі оқылмайды, сөз [aʊ] дауысты дыбысынан басталады. an honest person және an heir тіркестерінде де солай.
Ел атауының алдында артикль керек пе?
Әдетте жоқ: Kazakhstan, France, China. Атауында Republic, Kingdom, States сөздері болса немесе атау көпше түрде тұрса, the артиклі қойылады: the UK, the USA, the Netherlands.
Ағылшын тілінде артикль қашан мүлдем керек емес?
Есімдер мен географиялық атаулардың көбінің алдында, жалпы мағынадағы көпше түр мен саналмайтын сөздердің алдында, сондай-ақ have breakfast, play football, go to bed, by bus сияқты тіркестерде.
Қайсысы дұрыс: in the morning әлде in morning?
Тек in the morning — бұл тұрақты тіркес. Сол сияқты in the afternoon және in the evening, бірақ at night — артикльсіз.
Қысқаша
- A / an — «әлдебір, көптің бірі», тек жекеше түрдегі саналатын сөздермен.
- An — дауысты дыбыстың алдында, a — дауыссыз дыбыстың алдында: an hour, a university.
- The — «дәл сол»: екінші рет аталуы, өз түрінде жалғыз зат, асырмалы шырай.
- Артикльсіз: есімдер, қалалар, елдердің көбі, тамақтану, спорт, тілдер.
- The өзендерге, теңіздерге, тау жоталарына және атауында Republic, Kingdom, States бар елдерге керек.
Грамматиканың қай тақырыптары сізге енді керек емес, ал қайсысын жетілдірген жөн екенін білгіңіз келе ме? Деңгейді анықтайтын тегін тесттен өтіңіз — шамамен 10 минут, тіркелусіз.
